gourd.jpg

ਆਮ ਜਾਣਕਾਰੀ

ਲੌਕੀ ਨੂੰ ਕੈਲਾਬਾਸ਼ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਕੁਕੁਰਬਿਟੇਸੀ ਪ੍ਰਜਾਤੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਲ ਭਰ ਫਲ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਵੇਲ ਵਾਲਾ ਪੌਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵੱਧਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਪੌਦੇ ਦੇ ਫੁੱਲ ਚਿੱਟੇ ਰੰਗ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਗੁੱਦੇਦਾਰ ਅਤੇ ਬੋਤਲ ਦੇ ਆਕਾਰ ਦੇ ਫਲ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦੇ ਫਲ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਸਬਜ਼ੀ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਲੌਕੀ ਦੇ ਸਰੀਰਕ ਫਾਇਦੇ ਵੀ ਹਨ। ਇਹ ਪਾਚਨ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਨੂੰ ਵਧੀਆ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਸ਼ੂਗਰ ਦੇ ਪੱਧਰ ਅਤੇ ਕਬਜ਼ ਨੂੰ ਘੱਟ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਨੀਂਦਰਾ ਅਤੇ ਮੂਤਰ ਇਨਫੈਕਸ਼ਨ ਦਾ ਇਲਾਜ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨੀਂਦਰਾ ਦੇ ਲਈ ਇਹ ਚੰਗਾ ਉਪਾਅ ਹੈ।

 

ਮਿੱਟੀ

ਇਸ ਨੂੰ ਮਿੱਟੀ ਦੀਆਂ ਕਈ ਕਿਸਮਾਂ ਵਿੱਚ ਉਗਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਰੇਤਲੀ ਦੋਮਟ ਮਿੱਟੀ ਤੋਂ ਦੋਮਟ ਮਿੱਟੀ ਵਿੱਚ ਉਗਾਉਣ ਤੇ ਵਧੀਆ ਪੈਦਾਵਾਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।

ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਿਸਮਾਂ ਅਤੇ ਝਾੜ

Punjab Barkat: ਇਹ ਕਿਸਮ 2014 ਵਿੱਚ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਫਲ ਲੰਬੇ, ਹਲਕੇ ਹਰੇ ਰੰਗ ਦੇ ਅਤੇ ਗੋਲਾਕਾਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਕਿਸਮ ਚਿਤਕਬਰਾ ਰੋਗ ਦੀ ਕਾਫੀ ਹੱਦ ਤੱਕ ਰੋਧਕ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਔਸਤਨ ਪੈਦਾਵਾਰ 226 ਕੁਇੰਟਲ ਪ੍ਰਤੀ ਹੁੰਦੀ ਏਕੜ ਹੈ।

Punjab Long: ਇਹ ਕਿਸਮ 1997 ਵਿੱਚ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਫਲ ਚਮਕਦਾਰ, ਬੇਲਨਾਕਾਰ ਅਤੇ ਹਲਕੇ ਹਰੇ ਰੰਗ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਕਿਸਮ ਦੂਰੀ ਵਾਲੇ ਸਥਾਨਾਂ ਤੇ ਲਿਜਾਣ ਲਈ ਅਨੁਕੂਲ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਔਸਤਨ ਪੈਦਾਵਾਰ 180 ਕੁਇੰਟਲ ਪ੍ਰਤੀ ਏਕੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

Punjab Komal: ਇਹ ਕਿਸਮ 1988 ਵਿੱਚ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਹ ਜਲਦੀ ਪੱਕਣ ਵਾਲੀ ਕਿਸਮ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਬਿਜਾਈ ਦੇ 70 ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਪੱਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਫਲ ਦਰਮਿਆਨੇ ਅਕਾਰ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਕਿ ਹਲਕੇ ਹਰੇ ਰੰਗ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦੇ 10-12 ਫਲ ਪ੍ਰਤੀ ਵੇਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਕਿਸਮ ਖੀਰੇ ਦੇ ਚਿਤਕਬਰੇ ਰੋਗ ਦੀ ਰੋਧਕ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਔਸਤਨ ਪੈਦਾਵਾਰ 200 ਕੁਇੰਟਲ ਪ੍ਰਤੀ ਏਕੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

Punjab Bahar: ਇਸ ਕਿਸਮ ਦੇ ਫਲ ਗੋਲ ਅਤੇ ਹਰੇ ਰੰਗ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦੀ ਔਸਤਨ ਪੈਦਾਵਾਰ 222 ਕੁਇੰਟਲ ਪ੍ਰਤੀ ਏਕੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਹੋਰ ਰਾਜਾਂ ਦੀ ਕਿਸਮਾਂ

ਗੋਲ ਆਕਾਰ ਵਾਲੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ

Pusa Summer Prolific Round, Pusa Manjri (Sankar variety) ਅਤੇ Punjab Round ਕਿਸਮਾਂ ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਉਗਾਈਆਂ ਜਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਮੁੱਖ ਗੋਲ ਆਕਾਰ ਵਾਲੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਹਨ।

ਲੰਬੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ

Pusa Summer Prolific round ਕਿਸਮ ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਖੇਤੀ ਕਰਨ ਲਈ ਅਨੁਕੂਲ ਹੈ।

ਖੇਤ ਦੀ ਤਿਆਰੀ

ਲੌਕੀ ਦੀ ਖੇਤੀ ਲਈ ਜ਼ਮੀਨ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਤਿਆਰ ਕਰੋ। ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਭੁਰਭੁਰਾ ਹੋਣ ਤੱਕ ਜ਼ਮੀਨ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਾਹੋ ਅਤੇ ਫਿਰ ਸੁਹਾਗਾ ਫੇਰੋ।

ਬਿਜਾਈ

ਬਿਜਾਈ ਦਾ ਸਮਾਂ

ਇਸ ਦੀ ਬਿਜਾਈ ਲਈ ਫਰਵਰੀ-ਮਾਰਚ, ਜੂਨ-ਜੁਲਾਈ ਅਤੇ ਨਵੰਬਰ-ਦਸੰਬਰ ਮਹੀਨੇ ਦਾ ਸਮਾਂ ਉਚਿੱਤ ਹੈ।

ਫਾਸਲਾ

ਕਤਾਰਾਂ ਵਿੱਚ 2.0-2.5 ਮੀਟਰ ਅਤੇ ਪੌਦਿਆਂ ਵਿੱਚ 45-60 ਸੈਂ.ਮੀ. ਫਾਸਲਾ ਰੱਖੋ।

ਬੀਜ ਦੀ ਡੂੰਘਾਈ

ਬੀਜ ਨੂੰ 1-2 ਸੈਂ.ਮੀ. ਡੂੰਘਾਈ ਤੇ ਬੀਜੋ।

ਬੀਜ

ਬੀਜ ਦੀ ਮਾਤਰਾ

ਇੱਕ ਏਕੜ ਵਿੱਚ ਬਿਜਾਈ ਲਈ 2 ਕਿਲੋ ਬੀਜਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰੋ।

ਬੀਜ ਦੀ ਸੋਧ

ਮਿੱਟੀ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਫੰਗਸ ਤੋਂ ਬੀਜਾਂ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਲਈ 0.2% ਬਵਿਸਟਿਨ 3 ਗ੍ਰਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਤੀ ਕਿਲੋ ਬੀਜਾਂ ਨੂੰ ਸੋਧੋ।

ਖਾਦਾਂ

ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗਲੀ ਹੋਈ ਰੂੜੀ ਦੀ ਖਾਦ 20-25 ਟਨ ਪ੍ਰਤੀ ਏਕੜ ਵਿੱਚ ਪਾਓ। ਨਾਈਟ੍ਰੋਜਨ 28 ਕਿਲੋ (ਯੂਰੀਆ 60 ਕਿਲੋ) ਦੋ ਵਾਰ ਪ੍ਰਤੀ ਏਕੜ ਵਿੱਚ ਪਾਓ। ਪਹਿਲਾਂ 14 ਕਿਲੋ ਨਾਈਟ੍ਰੋਜਨ (ਯੂਰੀਆ 30 ਕਿਲੋ) ਬਿਜਾਈ ਦੇ ਸਮੇਂ ਪ੍ਰਤੀ ਏਕੜ ਵਿੱਚ ਪਾਓ ਅਤੇ ਬਾਕੀ 14 ਕਿਲੋ ਨਾਈਟ੍ਰੋਜਨ (ਯੂਰੀਆ 30 ਕਿਲੋ) ਪਹਿਲੀ ਤੁੜਾਈ ਦੇ ਸਮੇਂ ਪ੍ਰਤੀ ਏਕੜ ਵਿੱਚ ਪਾਓ।

ਸਿੰਚਾਈ

ਇਸ ਫਸਲ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਸਿੰਚਾਈ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਬਿਜਾਈ ਤੋਂ ਤੁਰੰਤ ਬਾਅਦ ਸਿੰਚਾਈ ਕਰੋ। ਗਰਮੀਆਂ ਵਿੱਚ ਫਸਲ ਨੂੰ 6-7 ਸਿੰਚਾਈਆਂ ਦੌ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਵਰਖਾ ਵਾਲੇ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ ਲੋੜ ਅਨੁਸਾਰ ਪਾਣੀ ਲਾਓ। ਇਸ ਫਸਲ ਨੂੰ ਕੁੱਲ 9 ਸਿੰਚਾਈਆਂ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਨਦੀਨਾਂ ਦੀ ਰੋਕਥਾਮ

ਨਦੀਨਾਂ ਦੀ ਰੋਕਥਾਮ ਲਈ, ਪੌਦੇ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਵਿਕਾਸ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ 2-3 ਵਾਰ ਗੋਡੀ ਕਰੋ। ਖਾਦ ਪਾਉਣ ਸਮੇਂ ਗੋਡੀ ਕਰੋ। ਬਰਸਾਤ ਦੇ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ ਨਦੀਨਾਂ ਦੀ ਰੋਕਥਾਮ ਦੇ ਲਈ ਵੱਟਾਂ ਨਾਲ ਮਿੱਟੀ ਚੜਾਉਣਾ ਵੀ ਪ੍ਰਭਾਵੀ ਤਰੀਕਾ ਹੈ।

ਪੌਦੇ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ

Bottle Gourd Fruit Fly.jpg
  • ਕੀੜੇ ਮਕੌੜੇ ਤੇ ਰੋਕਥਾਮ

ਫਲ ਦੀ ਮੱਖੀ: ਇਹ ਫਲ ਦੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਭਾਗ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਭੋਜਨ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਫਲ ਪੱਕਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਡਿੱਗ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਗਲ਼ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਪੀਲੇ ਪੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। 

ਇਲਾਜ: 10% ਕਾਰਬਰਿਲ 600-700 ਗ੍ਰਾਮ ਨੂੰ 150 ਲੀਟਰ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਮਿਲਾ ਕੇ ਪ੍ਰਤੀ ਏਕੜ ਤੇ ਸਪਰੇਅ ਕਰੋ।

pumpkin-beetle.jpg

ਕੱਦੂ ਦੀਆਂ ਭੂੰਡੀਆਂ: ਇਹ ਕੀਟ ਜੜ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਭੋਜਨ ਬਣਾ ਕੇ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦੇ ਹਨ।

ਇਲਾਜ: 10% ਕਾਰਬਰਿਲ 600-700 ਗ੍ਰਾਮ ਨੂੰ 150 ਲੀਟਰ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਮਿਲਾ ਕੇ ਪ੍ਰਤੀ ਏਕੜ ਤੇ ਸਪਰੇਅ ਕਰੋ।

 

epilancha beetle.jpg

ਰੰਗ ਬਿਰੰਗੀ ਭੂੰਡੀ: ਇਹ ਕੀਟ ਪੌਦੇ ਦੇ ਭਾਗਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਭੋਜਨ ਬਣਾ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।

ਇਲਾਜ: 10% ਕਾਰਬਰਿਲ 600-700 ਗ੍ਰਾਮ ਨੂੰ 150 ਲੀਟਰ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਮਿਲਾ ਕੇ ਪ੍ਰਤੀ ਏਕੜ ਤੇ ਸਪਰੇਅ ਕਰੋ।

downy mildew.png
  • ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰੋਕਥਾਮ

ਪੱਤਿਆਂ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਧੱਬੇ: ਕਲੋਰੋਟਿਕ ਧੱਬੇ ਇਸ ਬਿਮਾਰੀ ਦੇ ਲੱਛਣ ਹਨ।

ਇਲਾਜ: ਮੈਨਕੋਜ਼ੇਬ 400 ਗ੍ਰਾਮ ਨੂੰ 150 ਲੀਟਰ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਮਿਲਾ ਕੇ ਪ੍ਰਤੀ ਏਕੜ ਤੇ ਸਪਰੇਅ ਕਰੋ।

powdery mildew.jpg

ਪੱਤਿਆਂ ਤੇ ਚਿੱਟੇ ਧੱਬੇ: ਇਸ ਬਿਮਾਰੀ ਦੇ ਕਾਰਨ ਛੋਟੇ, ਚਿੱਟੇ ਰੰਗ ਦੇ ਧੱਬੇ ਪੱਤਿਆਂ ਅਤੇ ਤਣਿਆਂ ਤੇ ਦੇਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਇਲਾਜ: ਇਸ ਬਿਮਾਰੀ ਤੋਂ ਬਚਾਅ ਲਈ ਐੱਮ-45 ਜਾਂ ਜ਼ੈੱਡ-78 @400-500 ਗ੍ਰਾਮ ਪ੍ਰਤੀ ਏਕੜ ਦੀ ਸਪਰੇਅ ਕਰੋ।

Bottle Gourd Mosaic.jpg

ਚਿਤਕਬਰਾ ਰੋਗ: ਇਸ ਬਿਮਾਰੀ ਕਾਰਨ ਵਿਕਾਸ ਰੁੱਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪੈਦਾਵਰ ਵਿੱਚ ਕਮੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।

ਇਲਾਜ: ਚਿਤਕਬਰਾ ਰੋਗ ਤੋਂ ਬਚਾਅ ਲਈ ਡਾਈਮੈਥੋਏਟ 200-250 ਮਿ.ਲੀ. ਨੂੰ 150 ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਮਿਲਾ ਕੇ ਪ੍ਰਤੀ ਏਕੜ ਤੇ ਸਪਰੇਅ ਕਰੋ।

ਫਸਲ ਦੀ ਕਟਾਈ

ਕਿਸਮ ਅਤੇ ਮੌਸਮ ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ ਫਸਲ 60-70 ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਤੁੜਾਈ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਮਾਰਕਿਟ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਅਨੁਸਾਰ, ਮੱਧਮ ਅਤੇ ਨਰਮ ਫਲਾਂ ਦੀ ਤੁੜਾਈ ਕਰੋ। ਬੀਜ ਉਤਪਾਦਨ ਲਈ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਪੱਕੇ ਫਲਾਂ ਨੂੰ ਸਟੋਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਤਿੱਖੇ ਚਾਕੂ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਫਲਾਂ ਨੂੰ ਵੇਲਾਂ ਤੋਂ ਕੱਟੋ। ਮੰਗ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੋਣ ਤੇ ਫਲਾਂ ਦੀ ਤੁੜਾਈ ਹਰੇਕ 3-4 ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

ਕਟਾਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ

ਕਾਲੀ ਤੋਰੀ ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਕਿਸਮਾਂ ਤੋਂ 800 ਮੀਟਰ ਫਾਸਲਾ ਰੱਖੋ। ਖੇਤ ਵਿੱਚੋਂ ਬਿਮਾਰ ਪੌਦਿਆਂ ਨੂੰ ਕੱਢ ਦਿਓ। ਬੀਜ ਉਤਪਾਦਨ ਲਈ ਫਲ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੱਕਣ ਤੇ ਹੀ ਤੁੜਾਈ ਕਰੋ। ਸਹੀ ਬੀਜ ਲੈਣ ਲਈ ਖੇਤ ਦੀ ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਜਾਂਚ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਤੁੜਾਈ ਦੇ ਬਾਅਦ ਫਲਾਂ ਨੂੰ ਸੁਕਾਓ ਅਤੇ ਫਿਰ ਬੀਜ ਕੱਢ ਲਓ।