Experts Q&A Search

सभी प्रकार की मिट्टियों में सहजन (Moringa) की खेती की जा सकती है यहाँ तक कि बेकार, बंजर और कम उर्वरा भूमि में भी इसकी खेती की जा सकती है, परन्तु व्यवसायिक खेती के लिए साल में दो बार फलनेवाला सहजन के प्रभेदों के लिए 6-7.5 पी.एच. मान वाली बलुई दोमट मिट्टी बेहतर पाया गया है सहजन के पौध की रोपनी में गड्ढा बनाकर किया जाता है ख�.... (Read More)

सभी प्रकार की मिट्टियों में सहजन (Moringa) की खेती की जा सकती है यहाँ तक कि बेकार, बंजर और कम उर्वरा भूमि में भी इसकी खेती की जा सकती है, परन्तु व्यवसायिक खेती के लिए साल में दो बार फलनेवाला सहजन के प्रभेदों के लिए 6-7.5 पी.एच. मान वाली बलुई दोमट मिट्टी बेहतर पाया गया है सहजन के पौध की रोपनी में गड्ढा बनाकर किया जाता है खेत को अच्छी तरह खरपतवार से साफ़-सफाई का 2.5 x 2.5 मीटर की दूरी पर 45 x 45 x 45 सेंमी. आकार का गड्ढा बनाते हैं गड्ढे के उपरी मिट्टी के साथ 10 किलोग्राम सड़ा हुआ गोबर का खाद मिलाकर गड्ढे को भर देते हैं इससे खेत पौध के रोपनी हेतु तैयार हो जाता है सहजन में बीज और शाखा के टुकड़ों दोनों से ही प्रबर्द्धन होता है अच्छी फलन और साल में दो बार फलन के लिए बीज से प्रबर्द्धन करना अच्छा है एक हेक्टेयर में खेती करने के लिए 500 ग्राम बीज पर्याप्त है बीज को सीधे तैयार गड्ढों में या फिर पॉलीथीन बैग में तैयार कर गड्ढों में लगाया जा सकता है पॉलीथीन बैग में पौध एक महीना में लगाने योग्य तैयार हो जाता है एक महीने के तैयार पौध को पहले से तैयार किए गये गड्ढों में माह जुलाई-सितम्बर तक रोपनी कर दें पौध जब लगभग 75 सेंमी. का हो जाये तो पौध के ऊपरी भाग की खोटनी कर दें, इससे बगल से शाखाओं को निकलने में आसानी होगी रोपनी के तीन महीने के बाद 100 ग्राम यूरिया + 100 ग्राम सुपर फास्फेट + 50 ग्राम पोटाश प्रति गड्ढा की दर से डालें तथा इसके तीन महीने बाद 100 ग्राम यूरिया प्रति गड्ढा का पुन: व्यवहार करें सहजन पर किए गए शोध से यह पाया गया कि मात्र 15 किलोग्राम गोबर की खाद प्रति गड्ढा तथा एजोसपिरिलम और पी.एस.बी. (5 किलोग्राम/हेक्टेयर) के प्रयोग से जैविक सहजन की खेती, उपज में बिना किसी ह्रास के किया जा सकता है अच्छे उत्पादन के लिए सिंचाई करना लाभदायक है गड्ढों में बीज से अगर प्रबर्द्धन किया गया है तो बीज के अंकुरण और अच्छी तरह से स्थापन तक नमी का बना रहना आवश्यक है फूल लगने के समय खेत ज्यादा सूखा या ज्यादा गीला रहने पर दोनों ही अवस्था में फूल के झड़ने की समस्या होती है, इस के बारे में और ज्यादा जानकारी के लिए आप J.B Lal 8290200303 से सम्पर्क कर सकते है धन्यवाद

Yeh fasal acche jal nikas vali chikni, retli or lal har tarah ki mitti mein ugai ja sakti hai. khet mein pani na khada hone dein kyu kikhade pani mein yeh jayda der bach nahi payegi fasal ki vridhi ke liye 6-6.5 pH vali mitti acchi mani jati hai. us khet mein adrak ki fasal na ugaiyen jaha pichli bar adrak ki fasal ugai gayi ho. har saal ek hi jameen par adrak ki fasal na lagayein. khet. ko 2.3 baar jotein or suhage se samtal karein adrak ki bijai ke liye 15 cm unche or 1 meter chode bed banaiye 2 bedon ke beech 50 cm ka fasal rakhein bijai may june ke pehle saptah mein ki jati hai podhe mein 15-30 cm panktiyobki doori or ek podhe se dusre podhe ki dorri 30 cm honu chahiye beej ki gehrai 3-4 cm ke kareeb honi chahiye adrak ki bijai sidhe dhang se or paniri lga kar ki ja sakti hai hijau k.... (Read More)

Yeh fasal acche jal nikas vali chikni, retli or lal har tarah ki mitti mein ugai ja sakti hai. khet mein pani na khada hone dein kyu kikhade pani mein yeh jayda der bach nahi payegi fasal ki vridhi ke liye 6-6.5 pH vali mitti acchi mani jati hai. us khet mein adrak ki fasal na ugaiyen jaha pichli bar adrak ki fasal ugai gayi ho. har saal ek hi jameen par adrak ki fasal na lagayein. khet. ko 2.3 baar jotein or suhage se samtal karein adrak ki bijai ke liye 15 cm unche or 1 meter chode bed banaiye 2 bedon ke beech 50 cm ka fasal rakhein bijai may june ke pehle saptah mein ki jati hai podhe mein 15-30 cm panktiyobki doori or ek podhe se dusre podhe ki dorri 30 cm honu chahiye beej ki gehrai 3-4 cm ke kareeb honi chahiye adrak ki bijai sidhe dhang se or paniri lga kar ki ja sakti hai hijau ke liye taje or bimari rehat ganthe ka paryog karein bijai ke liye 480-720 kilo prati acre beej ka paryog karein beejai se oehle ganthe ko mencozeb 3 gram prati litre pani ke hisaab se upchar karein gantho ko 30 minute ke liye ghol bna kar bhigo dein isse gantho ko fufundi se bachaya ja sakta hai upchaar ke baad gantho ko 3-4 ghante ke liye shav mein sukhiyab khet ki tiyari ke samay mitti mein 150 quintal rudi ki khad Urea 55 kilo, SSP 60 kilo, MoP 16 kilo prati acre ke hisaab se pryog karein urea ko 2 hisson mein batein pehla hisaab bijai ke 75 days baad or baki hissa 3 mahine baad dalein.bijai se 3 din baad atrazin @ 4-5 gram prati litre pani ke hisaab se nami bali mitti par spray karein un nadeen ko khatam karne ke liye pehli nadeen nashak spray ke baad peda hota hai. bijai ke 12-15 din ke baad glyphosate @4-5 gram prati litre pani ki spray karein, nadeen nashak ki spray ke baad khet ko hati khaad ko ya dhaan ko parali se dhak dein, dhanywad

A p papite ko mitti ki vyapak kismo mein uagaya ja sakta hai. aache nikas vali pahadi mitti papite ki kheti ke loye upyukt hoti hai, retli or bhari mitti mein iski kheti na karein. papite li kheti ke loye mitti ka pH 6.5 se 7.0 hona chahiye. iski kisme jaise ke Pusa dawarf, Pusa giant, Co 3, Co1, Coorg Honey Dew, Pusa majesty, Pusa delicious ki bijai kar sakte hain, papite ki kheti ke loye nadeen rehat bhoomi ka paryog karein. mitti ke burbure hone tak khet ki jotai karein. akhiri jotai ke samay acchi tarah se gali hui rudi k ikhaad ya gay ka gala hua gobar mitti mein acchi tarah milakar dalaein, sifarish kiye gay fasle par 1m*1m*1m akar ke gadde ko mitti or rudi ki khaad ya gay ke gale huye gobar se bharein. paryog ki gayi kism ke adhar par pratiek gadde par 2-4 nay podhon ki ropai karein.... (Read More)

A p papite ko mitti ki vyapak kismo mein uagaya ja sakta hai. aache nikas vali pahadi mitti papite ki kheti ke loye upyukt hoti hai, retli or bhari mitti mein iski kheti na karein. papite li kheti ke loye mitti ka pH 6.5 se 7.0 hona chahiye. iski kisme jaise ke Pusa dawarf, Pusa giant, Co 3, Co1, Coorg Honey Dew, Pusa majesty, Pusa delicious ki bijai kar sakte hain, papite ki kheti ke loye nadeen rehat bhoomi ka paryog karein. mitti ke burbure hone tak khet ki jotai karein. akhiri jotai ke samay acchi tarah se gali hui rudi k ikhaad ya gay ka gala hua gobar mitti mein acchi tarah milakar dalaein, sifarish kiye gay fasle par 1m*1m*1m akar ke gadde ko mitti or rudi ki khaad ya gay ke gale huye gobar se bharein. paryog ki gayi kism ke adhar par pratiek gadde par 2-4 nay podhon ki ropai karein. ropai ke baad halki sinchai karein, hwa se bachaw ke liye khunta lagaye. beej ko 150 gej ki motai vale 25*10 cm ke polythene bag mein boye pani ke ucchi nikas ke liye polythene bag ke nichle hisse mein 1 cm ardvyas ka shad karein uske bad polythene bag mein sman anupat mein rudi ki khaad, mitti or ret dalein bijai se pehle beejon ka upchar karein ropai ke liye 6-7 saptah ke podhon ka paryog karein. urea 150 gram, phosphorus 80 gram or potash 100 gram prati vriksh dalein, khadon ko 4 bhago mein bantkar ropai ke baad pehle, tisre, panchve or satwe mahine mein dalein basant ke mausam mein feb march ke mahine mein bijai karein jabki monsoon ke mausam mein bijai ke liye june july ka mahina upyukt hota hai or patjhad ke mausam ke liye october se november mahine mein ki jati hai. amtor par 1.8*1.8 m fasle ka paryog kiya jata hai ucch danta ki ropai ke liye 1.5*1.5m fasle ka paryog kiya jata hai. bursery ke beej ko 1 cm ki gehrai par boyein beejo ki khet mein sidhe bijai ka mukhy khey mein nay podho ki ropai ki jati hai 100-120 gram beej prati acre mein paryog karein mitti ki kism, jalyau ke halati adi ke adhar par sinchai karein sardiyon mein 15 dino ke antkal par or garmiyon mein 7 din ke antkal par sinchai karein tane ko pani ke samparak mein na aney dein or khet mein pani bhi khada na hone dein podhe ki prod avastha ke doraan nadeen ki roktham jaruri hoti hai, nadeen ki tivarta ke adhaar par, niymiy or halki godai karein., dhanywad

ਪਸ਼ੂ ਨੂੰ ਗੱਭਣ ਕਰਵਾਉਣ ਤੋਂ 40 ਦਿਨ ਬਾਦ ਤੁਸੀ ਦੇਸੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਵੀ ਇਸਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ ਪਸ਼ੂ ਦੇ ਸਵੇਰ ਦੇ ਪਿਸ਼ਾਬ ਨੁੂੰ ਖੁੱਲੇ ਬਰਤਨ ਵਿੱਚ ਪਾ ਲਵੋ ਤੇ ਉਸ ਵਿੱਚ 1 ਚਮਚ ਸਰੋਂ ਦਾ ਤੇਲ ਪਾ ਦਿਓ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਚੈੱਕ ਕਰੋ ਕਿ ਜੇਕਰ ਸਰੌ ਦਾ ਤੇਲ ਉਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਟਿੱਕੀ ਦੀ ਤਰਾਂ ਜੰਮ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਪਸ਼ੂ ਠਹਿਰ (ਗੱਭਣ) ਗਿਆ ਹੈ ਪਰ ਜੇਕਰ ਤੇਲ ਦੀਆਂ ਬੂੰਦਾਂ ਬਿੱਖਰ ਜਾਣ ਤਾਂ ਸਮ�.... (Read More)

ਪਸ਼ੂ ਨੂੰ ਗੱਭਣ ਕਰਵਾਉਣ ਤੋਂ 40 ਦਿਨ ਬਾਦ ਤੁਸੀ ਦੇਸੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਵੀ ਇਸਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ ਪਸ਼ੂ ਦੇ ਸਵੇਰ ਦੇ ਪਿਸ਼ਾਬ ਨੁੂੰ ਖੁੱਲੇ ਬਰਤਨ ਵਿੱਚ ਪਾ ਲਵੋ ਤੇ ਉਸ ਵਿੱਚ 1 ਚਮਚ ਸਰੋਂ ਦਾ ਤੇਲ ਪਾ ਦਿਓ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਚੈੱਕ ਕਰੋ ਕਿ ਜੇਕਰ ਸਰੌ ਦਾ ਤੇਲ ਉਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਟਿੱਕੀ ਦੀ ਤਰਾਂ ਜੰਮ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਪਸ਼ੂ ਠਹਿਰ (ਗੱਭਣ) ਗਿਆ ਹੈ ਪਰ ਜੇਕਰ ਤੇਲ ਦੀਆਂ ਬੂੰਦਾਂ ਬਿੱਖਰ ਜਾਣ ਤਾਂ ਸਮਝ ਲਵੋਂ ਕਿ ਪਸ਼ੂ ਖਾਲੀ ਹੈ, ਬਾਕੀ ਇਸਦੇ 3 ਮਹੀਨੇ ਪੂਰੇ ਹੋਣ ਤੇ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਡਾਕਟਰ ਤੋਂ ਗੱਭਣ ਹੋਣ ਦੀ ਜਾਂਚ ਜਰੂਰ ਕਰਵਾਓ ਜੀ ..

Udham ji, ise mitti ki kayi kismo mein ugaya jaya hai retli domat se chikni mitti mein ugane par yeh acche parinam deti hai, iski kisme jaise ke swran purnima, Swarn Shweta, Swran Ageti, Pwainset, Pant Sankar (lauki 1) Pant Sankar (lauki 2) ki bijai kar sakte hain. lauki ki kheti ke liye jameen ko achu tarah se tiyar karein mitti ke burbure hone tak jotai ke baad suhaga ferein garmiyon ke mausam mein, bijai february se march mein puri kar lein kharif ke mausam ke liye loki ki bikai ka upyukt samay june july ka mahine hoya hai, katar se katar mein 1.5-2.0 meter or podhe se podhe mein 30-40 cm fasla ka paryog karein beej ko 1-2 ki gehrai par boyein ek gadde mein 2 beej boyein ankuran ke baad bimar podhon ko nikal kar fenk dein. Shrimaan ji, kripya ap bataye ke apki loki mein konsi bimari ne.... (Read More)

Udham ji, ise mitti ki kayi kismo mein ugaya jaya hai retli domat se chikni mitti mein ugane par yeh acche parinam deti hai, iski kisme jaise ke swran purnima, Swarn Shweta, Swran Ageti, Pwainset, Pant Sankar (lauki 1) Pant Sankar (lauki 2) ki bijai kar sakte hain. lauki ki kheti ke liye jameen ko achu tarah se tiyar karein mitti ke burbure hone tak jotai ke baad suhaga ferein garmiyon ke mausam mein, bijai february se march mein puri kar lein kharif ke mausam ke liye loki ki bikai ka upyukt samay june july ka mahine hoya hai, katar se katar mein 1.5-2.0 meter or podhe se podhe mein 30-40 cm fasla ka paryog karein beej ko 1-2 ki gehrai par boyein ek gadde mein 2 beej boyein ankuran ke baad bimar podhon ko nikal kar fenk dein. Shrimaan ji, kripya ap bataye ke apki loki mein konsi bimari ne hamla kiya hai taki apko uske hisaab se roktham ke bare mein jankari di ja sake, dhanywad